Wstęp
„Rycerz Święty Jerzy” to polski galeon, który odgrywał istotną rolę w historii floty Zygmunta III Wazy. Zbudowany w latach 1625-1627 w Pucku, stał się jednym z dwóch największych okrętów tego okresu. Jego historia jest nierozerwalnie związana z ważnymi wydarzeniami morskimi, w tym z bitwą pod Oliwą, która miała miejsce w 1627 roku. Artykuł ten przedstawia nie tylko dzieje „Świętego Jerzego”, ale także kontekst historyczny, w którym funkcjonował oraz jego znaczenie dla polskiej floty wojennej.
Budowa i charakterystyka okrętu
Galeon „Rycerz Święty Jerzy” został zbudowany w Pucku, w latach 1625-1627. Jego konstrukcja była typowa dla średniej wielkości okrętów wojennych tamtego okresu. Okręt miał pojemność 200 łasztów, co odpowiadało około 400 tonom nośności. Długość kadłuba wynosiła około 34 metrów, a szerokość 7,4 metra. Na pokładzie mogło znajdować się do 50 marynarzy oraz 100 żołnierzy piechoty morskiej, co czyniło go znaczącą jednostką w polskiej flocie. Okręt był uzbrojony w 31 dział różnorodnych wagomiarów, co nadawało mu dużą siłę ognia.
Bitwa pod Oliwą
28 listopada 1627 roku „Rycerz Święty Jerzy” uczestniczył w jednej z najbardziej pamiętnych bitew w historii polskiej floty – bitwie pod Oliwą. Dowodzony przez admirała Arenda Dickmanna, galeon pełnił rolę okrętu flagowego polskiej floty. W trakcie bitwy „Święty Jerzy” odegrał kluczową rolę, ostrzeliwując szwedzki galeon „Pelikanen” oraz dokonując abordażu na okręt admiralski Szwedów – galeon „Tigern”. Walka wręcz zakończyła się zdobyciem „Tigerna”, co było dużym sukcesem dla Polaków.
Niestety, bitwa miała również tragiczne konsekwencje. Admirał Dickmann zginął na pokładzie „Tigerna”, trafiony przypadkową kulą armatnią ze „Pelikanen”. Również kapitan Jan Storch stracił życie wskutek trafienia muszkietowego. Galeon odniósł poważne uszkodzenia, w tym trzy trafienia poniżej linii wodnej, co negatywnie wpłynęło na jego dalszą służbę.
Ostatnie dni „Świętego Jerzego”
Po bitwie pod Oliwą na pokładzie „Rycerza Świętego Jerzego” nastąpiły zmiany kadrowe. Nowym kapitanem został Hieronim Teschke, dotychczasowy szyper okrętu. Mimo iż galeon odniósł poważne uszkodzenia, kontynuował swoją służbę na morzu. Niestety, jego losy były jeszcze bardziej dramatyczne. W dniu 6 lipca 1628 roku podczas ataku szwedzkich wojsk na polskie okręty u ujścia Wisły koło twierdzy Latarnia (Wisłoujście), „Święty Jerzy” wszedł na mieliznę.
Mimo że udało się wydostać okręt z mielizny, został on poważnie uszkodzony przez ostrzał szwedzkiej artylerii polowej. W wyniku odniesionych ran nabrał on wody i osiadł na dnie rzeki. W chaosie walki kapitan Teschke zginął, a załoga zmuszona była opuścić tonący okręt. Nad ranem 6 lipca „Rycerz Święty Jerzy” spłonął, gdy reszta polskich jednostek wycofała się w górę rzeki.
Znaczenie „Rycerza Świętego Jerzego” w historii Polski
„Rycerz Święty Jerzy” pozostaje symbolem chwały i tragedii polskiej floty wojennej XVII wieku. Jako jeden z największych galeonów tego okresu odegrał kluczową rolę podczas bitwy pod Oliwą, będącej jednym z nielicznych zwycięstw polskiej marynarki wojennej nad Szwedami. Mimo że nie przetrwał długo po tych wydarzeniach, jego historia jest świadectwem heroizmu i determinacji polskich żołnierzy oraz marynarzy.
Warto również zauważyć, że budowa i eksploatacja takich jednostek jak „Święty Jerzy” miały wpływ na rozwój technologii morskiej oraz strategii wojennej Zygmunta III Wazy. Galeony stanowiły nie tylko środek transportu wojskowego czy handlowego, ale także narzędzie polityki morskiej Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Podsumowanie
„Rycerz Święty Jerzy” to nie tylko galeon o imponujących parametrach technicznych, ale także symbol walki i poświęcenia polskiego marynarki wojennej w XVII wieku. Jego historia jest przykładem zarówno sukcesów, jak i tragedii związanych z działaniami militarnymi na morzu. Mimo że okręt nie przetrwał do naszych czasów, pamięć o nim trwa dzięki zapisom historycznym i badaniom nad dziejami polskiej floty wojennej.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).