Zasadowica oddechowa – definicja i charakterystyka
Zasadowica oddechowa, znana również jako alkalosis respiratoria, to stan kliniczny, który charakteryzuje się wzrostem pH krwi powyżej 7,45. Jest to spowodowane zmniejszeniem stężenia jonów wodorowych (H+) poniżej 35 nmol/l, co wynika z pierwotnej hipokapnii wywołanej hiperwentylacją. Hiperwentylacja prowadzi do nadmiernego wydalania dwutlenku węgla (CO2), co z kolei wpływa na równowagę kwasowo-zasadową organizmu. Zasadowica oddechowa może występować w różnych postaciach oraz mieć różnorodne przyczyny i objawy.
Postacie zasadowicy oddechowej
Zasadowicę oddechową można podzielić na kilka postaci, które różnią się czasem rozwoju oraz charakterystyką gazometryczną.
Ostra zasadowica oddechowa
Ostra zasadowica oddechowa rozwija się gwałtownie, a jej cechą charakterystyczną jest to, że na każde 10 mmHg spadku ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla (PaCO2), stężenie wodorowęglanów (HCO3-) obniża się o 2 mmol/l. Tego rodzaju zasadowica zazwyczaj występuje w sytuacjach nagłych, takich jak ataki paniki czy ostre stany chorobowe.
Przewlekła zasadowica oddechowa
Przewlekła zasadowica oddechowa rozwija się wolniej i jej obraz gazometryczny jest inny. W tym przypadku na każde 10 mmHg spadku PaCO2 stężenie HCO3- obniża się o 4 mmol/l. Przewlekła forma zasadowicy może wynikać z długotrwałych stanów chorobowych, takich jak przewlekłe choroby płuc.
Niewyrównana i wyrównana zasadowica oddechowa
Niewyrównana zasadowica oddechowa charakteryzuje się obniżonym poziomem PaCO2, HCO3- oraz pH, co oznacza, że organizm nie jest w stanie skompensować zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej. Z kolei wyrównana zasadowica oddechowa występuje wtedy, gdy spadek PaCO2 oraz HCO3- nie prowadzi do obniżenia pH. W pełnej kompensacji nerkowej tego stanu organizm potrzebuje kilku dni.
Etiologia zasadowicy oddechowej
Przyczyny zasadowicy oddechowej są różnorodne i mogą być związane zarówno z czynnikami psychogennymi, jak i organicznymi.
Czynniki psychogenne
Najczęstszą przyczyną tego schorzenia są czynniki psychogenne. Silne bodźce nerwowe, takie jak ból, zimno czy stany podniecenia mogą prowadzić do hiperwentylacji. Ponadto zaburzenia psychiczne również mogą przyczyniać się do tego procesu.
Zmiany organiczne
W przypadku zmian organicznych w ośrodkowym układzie nerwowym, zasadowica oddechowa najczęściej wynika z chorób naczyniowych mózgu. Wstrząs septyczny wywołany bakteriami gram-ujemnymi oraz encefalopatia wątrobowa również mogą prowadzić do hiperwentylacji i związanej z nią zasadowicy.
Inne czynniki
Wentylacja mechaniczna oraz stosowanie niektórych leków, takich jak salicylany czy metyloksantyny, również mogą być przyczyną tego stanu. Szczególnie istotne jest zwrócenie uwagi na osoby w ciąży, u których zmiany hormonalne mogą predysponować do rozwoju zasadowicy oddechowej.
Obraz kliniczny i objawy
Zasadowica oddechowa manifestuje się poprzez szereg objawów klinicznych. Najważniejszym z nich jest hiperwentylacja, która może być zarówno przyczyną, jak i podstawowym objawem tego schorzenia.
Objawy neurologiczne i sercowe
Do innych objawów należą parestezje (uczucie drętwienia), ból lub ucisk w klatce piersiowej oraz zawroty głowy. U pacjentów może występować niemożność wykonania adekwatnego oddechu oraz tężyczka hiperwentylacyjna. W skrajnych przypadkach głęboka zasadowica może prowadzić do zaburzeń utlenowania mózgu, co objawia się drażliwością oraz zaburzeniami koncentracji czy świadomości.
U pacjentów z chorobami serca mogą wystąpić również zaburzenia rytmu serca. Objawy te zależą jednak od przyczyny oraz stopnia nasilenia hipokapni.
Rozpoznanie i leczenie
Rozpoznanie zasadowicy oddechowej opiera się na analizie obrazu klinicznego oraz wynikach badań gazometrii krwi. Istotne jest szybkie ustalenie diagnozy oraz wdrożenie odpowiednich działań terapeutycznych.
Pierwsze kroki leczenia
Pierwszym krokiem w leczeniu zasadowicy oddechowej jest uspokajające oddziaływanie na chorego, nawet przed uzyskaniem wyników badań potwierdzających rozpoznanie. W przypadku etiologii psychogennej można zastosować mieszanki oddechowe o podwyższonej zawartości CO2, takie jak oddychanie z worka papierowego lub foliowego, pod bezpośrednim nadzorem personelu medycznego.
Leczenie przyczynowe
Dla zasadowicy o innej etiologii kluczowe jest zastosowanie leczenia przyczynowego. Stosowanie leków uspokajających jest dyskusyjne ze względu na możliwość zmniejszenia obwodowych objawów hiperadrenergicznych; zaleca się je jedynie w stanach zagrożenia życia.
Uwagi kliniczne i różnice diagnostyczne
Zarówno zasadowica oddechowa, jak i kwasica metaboliczna charakteryzują się hiperwentylacją; jednakże w przypadku zasadowicy oddechowej jest to przyczyna problemu, natomiast w kwasicy metabolicznej stanowi to wy
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).