Wstęp
Order Lwa i Słońca, znany w języku perskim jako Nešān-e Šīr o Koršīd, to najwyższe honorowe odznaczenie, które zostało ustanowione w Persji przez szacha Fath Ali z dynastii Kadżarów w 1808 roku. Przez wiele lat odznaczenie to było symbolem uznania dla osób cywilnych i wojskowych, zarówno z Iranu, jak i z innych krajów, które wyróżniały się w służbie na rzecz kraju oraz monarchy. W 1939 roku order został zastąpiony Orderem Portretu Władcy przez szacha Rezę Pahlawiego, co zakończyło jego długą historię jako jednego z najważniejszych odznaczeń w Iranie.
Historia i powstanie odznaczenia
W kontekście historii Persji warto zauważyć, że w odróżnieniu od Europy, gdzie tradycja orderów opierała się na strukturach rycerskich lub arystokratycznych, w Persji istniały jedynie proste odznaczenia honorowe. Te formy uznania przybierały postać medali lub dekoracji, takich jak odznaki i akcesoria. Inspiracją do stworzenia Orderu Lwa i Słońca były wzorce z Turcji z okresu panowania sułtana Selima III. W tamtym czasie utworzono dwuklasowy Order Półksiężyca, którego I klasa miała formę gwiazdy, a II klasa była medalem zawieszonym na wstędze.
Bezpośrednim impulsem do powołania do życia Orderu Lwa i Słońca były stosunki dyplomatyczne z Napoleońską Francją oraz przyjazd francuskiej delegacji do Persji w latach 1807-1808. Szach Fath Ali chciał uhonorować członków tej delegacji, co doprowadziło do utworzenia pierwotnej wersji odznaczenia pod nazwą Order Słońca. Jednakże po odmowie przyjęcia odznaczenia przez brytyjskiego posła Johna Malcolma, szach zdecydował się zmienić nazwę na Order Lwa i Słońca.
Wygląd i insygnia orderu
Odznaka Orderu Lwa i Słońca miała charakterystyczny wygląd owalnego medalionu z wizerunkiem lwa na tle wschodzącego słońca. Medalion był umieszczony w bogato zdobionej ramce wysadzanej kamieniami szlachetnymi. Z czasem ramka zmieniała kształt na ośmiokąt. Gwiazda orderowa była ośmiopromienna i również przedstawiała lwa oraz słońce wewnątrz. Łańcuch orderowy składał się z podwójnego rzędu ogniw przerywanych różnymi ilustracjami związanymi z symboliką perską.
Podczas rządów szacha Mohammada (1834-1848) powstała wojskowa wersja orderu, która była podzielona na osiem klas odpowiadających różnym rangom oficerskim. Każda klasa miała swoje stopnie, a wersja wojskowa różniła się od cywilnej m.in. wizerunkiem lwa trzymającego miecz. Wersja cywilna była natomiast bardziej ozdobna dzięki zastosowaniu rubinów i szafirów.
Klasy i stopnie odznaczenia
Order Lwa i Słońca był podzielony na kilka klas oraz stopni, co umożliwiało jego nadawanie osobom o różnych zasługach. Klasy orderu obejmowały:
- Aghdas (Najświętszy, I klasa) – dla głów państw oraz szacha.
- Ghods (Świętszy, II klasa) – dla ambasadorów oraz ministrów stanu.
- Moghaddas (Święty, III klasa) – dla ministrów i gubernatorów.
Ponadto każda z tych klas miała różne stopnie oraz wersje przeznaczone dla cudzoziemców i Persów, co jeszcze bardziej podkreślało prestiż tego odznaczenia. W 1872 roku cywilna wersja została dodatkowo podzielona na klasy wzorowane na francuskiej Legii Honorowej.
Wstęgi i baretki
Zewnętrzny wygląd orderu uzupełniały wstęgi oraz baretki przyporządkowane do poszczególnych klas. W przypadku I klasy wstęga była uszyta w jasnoniebieskim kolorze, noszoną wyłącznie przez szacha. Z kolei ciemnoniebieska wstęga przysługiwała ambasadorom odznaczonym I klasą. Dla cudzoziemców przewidziano zieloną wstążkę.
Wstążki były dostępne w trzech wariantach kolorystycznych: zielonym dla cudzoziemców, niebieskim dla urzędników oraz niebiesko-biało-czerwonym dla krajowców. Takie rozróżnienia pozwalały na łatwe identyfikowanie rangi noszącego odznaczenie.
Odznaczeni osobistości
Order Lwa i Słońca był nadawany wielu wybitnym osobistościom zarówno z Iranu, jak i zagranicy. Do laureatów tego orderu należeli m.in.: John Malcolm, który otrzymał I klasę w 1810 roku; Napoleon III Bonaparte; a także wiele innych znanych postaci historycznych związanych z polityką czy kulturą. Przykładowo, Pierre Amédée Jaubert oraz Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord zostali uhonorowani już na początku istnienia orderu. Z czasem grono odznaczonych rozszerzało się o kolejnych dygnitarzy oraz artystów.
Zakończenie
Order Lwa i Słońca to symbol nie tylko honoru i uznania za zasługi dla kraju, ale także ważny element historii Persji i jej tradycji odznaczeń państwowych. Jego bogata historia oraz charakterystyczny wygląd sprawiają, że pozostaje on jednym z najbardziej rozpoznawalnych perskich odznaczeń pomimo zakończenia jego nadawania w XX wieku. Obecnie stanowi cenny temat badań historycznych oraz przedmiot zainteresowania kolekcjonerów.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).